Over kanseri ameliyatlarında HIPEC yönteminin yeri ve bilimsel kriterleri

Jinekolojik Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. İlker Kahramanoğlu, karın zarına ve iç organ yüzeylerine yayılım gösterebilen yumurtalık kanserinde sıcak kemoterapi yönteminin her hastada rutin olarak tercih edilmediğini, cerrahinin yerini alamayacak bu tekniğin yalnızca bilimsel kriterleri karşılayan uygun kişilerde ameliyatı destekleyebileceğini açıkladı.

Cerrahi müdahale ve tümör temizliğinin sınırları

Tıbbi adıyla over kanseri olan bu tabloda cerrahi planlama tek bir organla sınırlı kalmayabiliyor. Hastalığın yayılma derecesi, tümörün biyolojik nitelikleri ve hastanın mevcut genel sağlık koşulları tedavi yaklaşımını doğrudan şekillendiriyor. Ameliyat masasında temel gayenin hastayı riske atmadan gözle görülebilen tüm kitleleri temizlemek olduğunu aktaran Prof. Dr. İlker Kahramanoğlu, süreci şu sözlerle anlattı:

“Amacımız, güvenli biçimde gözle görülür tümör bırakmamaktır. Bunun için karın içindeki hastalığı bir bütün olarak değerlendirmek gerekir. Bazı hastalarda bağırsak, diyafram yüzeyi veya diğer bölgelerdeki tümör odaklarının da çıkarılması gerekebilir. Her aşamada tümörün temizlenmesi kadar hastanın güvenliğini ve ameliyat sonrası iyileşmesini de gözetiyoruz.”

Isıtılmış ilaç uygulamasının işleyişi ve yanlış kabuller

Tıpta hipertermik intraperitoneal kemoterapi adıyla bilinen HIPEC, özel bir mekanizma vasıtasıyla ısıtılmış ilaçlı sıvının ameliyat sürerken karın boşluğu içinde belirli bir müddet dolaştırılması prensibiyle çalışıyor. Cerrahlar görünür kitleleri operasyonla aldıktan hemen sonra devreye giren bu prosedür, geride kalması muhtemel mikroskobik kanser hücrelerini yok etmeyi amaçlıyor. Sıvının derecesi, süresi ve seçilecek ilaç ise hastaya göre hazırlanan protokol çerçevesinde kararlaştırılıyor.

Uygulamanın sınırlarına dair toplumdaki yanlış algılara değinen Kahramanoğlu, şu noktanın altını çizdi:

“Sıcak kemoterapi, ameliyatta çıkarılması gereken tümörlerin yerine geçen bir yöntem değildir. Cerrahiyi tamamlayabilir, ancak yetersiz tümör temizliğini telafi edeceği düşünülmemelidir. Ameliyat sonrasında gerekli olan diğer kemoterapi tedavilerinin de yerini tutmaz.”

Klinik araştırmalar, kılavuzlar ve hasta seçim kriterleri

İşlemin sağladığı faydayı kanıtlayan en somut veriler, ameliyattan evvel kemoterapi görüp ardından bıçak altına yatan seçilmiş evre III epitelyal over kanseri vakalarından elde ediliyor. Bahse konu hasta kümesinde yürütülen OVHIPEC-1 araştırmasının uzun vadeli takipleri, cerrahiye bu yöntemin dahil edilmesinin hastalığın nüksetmesini geciktirdiğini ve toplam sağkalımı uzattığını ortaya koyuyor. Bunun yanında, hastalığı ilk defa tekrarlayan, platin esaslı kemoterapiden fayda görmüş ve tümör odakları tamamen çıkarılabilmiş hastalarda da yaşam süresine katkı sunan çalışmalar mevcut. Fakat bu grupta ağır yan etkilerin arttığı bilindiğinden, olası fayda ile tehlikeler teraziye konuluyor.

Elde edilen bulguların her hasta grubuna genellenemeyeceğini bildiren hekim, böbrek kapasitesi, genel direnç ve operasyon derinliğinin tayin edici olduğunu belirtti. Güncel ASCO kılavuzunda da neoadjuvan kemoterapi almış, böbrekleri ve genel hali elverişli evre III tablolarda yöntemin seçenek olarak sunulabileceği aktarılıyor. Konuya dair karar aşamasını açıklayan Kahramanoğlu, şöyle devam etti:

“Bir tedavinin uygulanabiliyor olması, o hasta için mutlaka gerekli olduğu anlamına gelmez. Önce bu uygulamadan beklediğimiz yararı belirliyoruz. Sonra olası yan etkileri ve hastanın sağlık durumunu birlikte ele alıyoruz. Kararı, hastamıza seçenekleri açıkça anlatarak veriyoruz.”

İleri düzey vakalarda kimi zaman ilk adım cerrahi olurken, kimi zaman önce sistemik kemoterapi planlanabiliyor. Bu seçimin jinekolojik onkoloji disipliniyle yapılması şart. Ameliyatlar anestezi, yoğun bakım ve medikal onkoloji kadrolarının ortak çalışmasını gerektiriyor. Tedaviye çok yönlü bakılması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. İlker Kahramanoğlu, değerlendirmesini şu ifadelerle bitirdi:

“Hedefimiz yalnızca ameliyatı tamamlamak değil, hastanın bütün tedavi sürecini en doğru biçimde planlamaktır. Hangi hastaya, hangi zamanda, ne kapsamda cerrahi yapılacağı en az ameliyatın tekniği kadar önemlidir. Sıcak kemoterapi de bu planın, bilimsel verilerle desteklenen uygun bir parçası olduğunda değer taşır.”