Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: TÜBA’dan Erişilebilir Miras İçin Yeni Kitap

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hale getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Kitap, TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ile Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlandı.

Kapsam ve hedef kitle

Yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerindeki yerini de ele alıyor. Kültürel miras araştırmacıları, müze yöneticileri, turizm profesyonelleri, eğitimciler, mimarlar, şehir plancıları, dijital teknoloji geliştiricileri ve kamu politikaları alanında çalışanlar için bir başvuru kaynağı olarak tasarlandı.

Eser, Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen ve TÜBA koordinasyonunda yürütülen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Proje kapsamında yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik kültürel deneyimler geliştirme kapasitesinin artırılması hedefleniyor. Çalışmaya uluslararası araştırmacılar ve farklı disiplinlerden uzmanlar katkı sundu.

Ele alınan başlıklar

Kitapta kültürel miras turizminde erişilebilirlik, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü, kültür kurumlarında katılım, dijital hikâye anlatıcılığı ve kapsayıcı eğitim gibi konular inceleniyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri ile çok duyulu müze tasarımları, oyun temelli erişilebilirlik uygulamaları ve çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına yönelik örnekler değerlendiriliyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi ile kapsayıcı müze politikaları da kitabın konuları arasında yer alıyor.

Erişimden etkin katılıma

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın değerinin herkes tarafından erişilebilir, yorumlanabilir ve bu sürece katkı sunulabilir olmasıyla güçlendiğini belirtiyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini vurguluyor. Çınar’a göre dijital teknolojiler yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler aracılığıyla erişimi genişletebilir; ancak teknolojinin değeri nasıl tasarlandığına, hangi deneyimleri temsil ettiğine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadığına bağlıdır.

Eser, kültürel miras alanında kapsayıcılığın hem toplumsal adalet hem de kurumsal sorumluluk meselesi olduğunu ortaya koyarak, erişilebilirliğin yalnızca mevzuata uyum veya fiziksel engellerin kaldırılmasıyla sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğini savunuyor.