Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, küresel enerji fiyatlarını artırarak gübre üretimini ve taşımacılığını sekteye uğratıyor. Bu durum, çiftçileri rekor seviyelere çıkan gübre fiyatlarıyla karşı karşıya bırakıyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik potansiyel saldırıları ve İran’ın olası misillemeleri, Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan küresel enerji ve gübre ticaretini tehdit ediyor. Bölgedeki gerilim, tarımsal girdi piyasalarında oynaklığa yol açarak çiftçileri küresel ölçekte zor durumda bırakıyor.
Enerjinin gübre üretimi ve taşımacılığındaki kritik rolü, Hürmüz Boğazı’ndaki olası kesintilerin tarım sektörünü derinden etkilemesine neden oluyor. Çatışma öncesinde 70-80 dolar bandında seyreden petrol fiyatları, artan risk algısıyla 110 dolar seviyelerine tırmandı. Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, ABD’de bir ay önce galon başına 3,6 dolar olan motorin fiyatı 5,5 doları aştı.
Artan enerji maliyetleri, tarımsal üretimin her aşamasını doğrudan etkiliyor. Tarla hazırlığı, ekim, gübre uygulaması ve ürün taşımacılığı gibi operasyonlarda kullanılan akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş, hem gübre üretim maliyetlerini hem de çiftlik içi operasyon giderlerini artırıyor. Bu durum, çiftçilerin karlılığını önemli ölçüde azaltıyor.
Orta Doğu’da üretilen gübrenin fiyatı, bölgedeki saldırıların başlamasından bu yana hızla artış gösterdi. Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikindeki sınırlamalar ve bakım çalışmaları, Hindistan ve Bangladeş’teki gübre üretimini olumsuz etkiledi. Çin’in kendi arz güvenliğini sağlamak amacıyla gübre ihracatını kısıtlaması, bahar ekim sezonundaki yüksek talep döneminde fiyatların daha da yükselmesine neden oldu.
Vadeli işlemlerde üre fiyatları ton başına 480 dolardan 750 dolara kadar yükseldi. Fitch Ratings, amonyak ve üre fiyat varsayımlarını yüzde 25 artırarak, çatışmaların ve geçişlerdeki aksamaların sürmesi halinde gübre fiyatlarının daha da yükselebileceği uyarısında bulundu. Hürmüz Boğazı’ndaki olası uzun süreli bir kapanma, küresel gübre piyasası için ciddi riskler taşıyor.
Amerikan Çiftlik Bürosu Federasyonu (AFBF) analizlerine göre, ABD’li çiftçiler jeopolitik gerilimler altında ilkbahar ekim sezonuna giriyor. Girdi fiyatlarındaki ani yükselişler, çiftçilerin manevra alanını daraltıyor. Üretim girdisi gübredeki belirsizlik ve yüksek maliyetler, çiftçileri daha az riskli ürünlere yönlendirebilir.
Küresel gübre arzında Orta Doğu’nun kritik bir rolü bulunuyor. İran, doğal gaz rezervleriyle amonyak üretiminde önemli bir oyuncu konumunda. Orta Doğu, küresel üre ihracatının yaklaşık yarısını, amonyak ihracatının ise üçte birini karşılıyor. Hürmüz Boğazı’ndan yapılan taşımacılıktaki aksamalar, küresel gübre piyasasını doğrudan etkiliyor.
ABD, gübre ihtiyacının önemli bir kısmını ithalatla karşılıyor. Potasyumda ithalat bağımlılığı yüzde 97 seviyesinde. Bölgedeki fiyat hareketleri, ABD’ye doğrudan gübre ithalatı olmasa bile iç piyasayı etkiliyor. Hindistan veya Brezilya gibi ülkelerin alternatif tedarikçilere yönelmesi, küresel arz rekabetini artırarak ABD’li çiftçiler için fiyatları yükseltecek.
Avrupa Birliği’nde de tarım sektörü, Orta Doğu’daki gelişmelerin tetiklediği enerji fiyatlarındaki artıştan etkileniyor. AB Komisyonu, çiftçilere yönelik destekleri artırmak ve ithal gübreye bağımlılığı azaltmak için alternatif gübre kullanımını teşvik eden planlar üzerinde çalışıyor. Üye ülkeler elektrik vergilerini düşürmek, şebeke ücretlerini azaltmak ve devlet yardımlarını genişletmek gibi önlemler alıyor.
İspanya 877 milyon avroluk destek paketi açıklarken, İtalya dizel yakıtta litre başına 25 sent indirim uyguluyor. Yunanistan motorin için litre başına 16 sent sübvansiyon ve gübre alımlarında yüzde 15’e kadar destek sağlıyor. Fransa ise kredi imkanları, sosyal prim ertelemeleri ve vergi kolaylıkları gibi mekanizmalarla maliyet baskısını hafifletmeye çalışıyor.
Yorum Yap